থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ মাজত পুনৰ সংঘৰ্ষৰ সূচনা হৈছে। কম্বোডিয়াৰ সীমান্তৰ সমীপত থাইলেণ্ডে বিমান আক্ৰমণ চলায়। কিন্তু থাইলেণ্ডে দাবী কৰিছে যে ৮ ডিচেম্বৰত পুৱা ৩ বজাত (স্থানীয় সময় অনুসৰি) কম্বোডিয়াই থাইলেণ্ডৰ সীমান্তক লক্ষ্য কৰি ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল, য’ত এজন থাই সৈনিকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু আন দুজন আহত হৈছিল। অৱশ্যে অক্টোবৰ মাহত দুয়োখন দেশৰ মাজত যুদ্ধবিৰতিৰ দালালি কৰিছিল আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পে। অৱশ্যে দুয়োপক্ষই এতিয়া যুদ্ধবিৰতি উলংঘা কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে।
ইয়াৰ মাজতে দুয়োখন দেশৰ মাজত থকা অন্তৰ্নিহিত বিবাদৰ বিষয়ে অন্বেষণ কৰোঁ আহক। থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াত ৯০০ বছৰীয়া শিৱ মন্দিৰক লৈ সীমা বিবাদত আৱদ্ধ হৈ আছে। ডাংৰেক পৰ্বতৰ ওপৰত অৱস্থিত প্ৰাচীন প্ৰেহ ভিহেয়াৰ মন্দিৰটো কেৱল ধৰ্মীয় স্থান নহয়; এতিয়া ই থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ মাজত দশক দশক পুৰণি সীমা বিবাদৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছে।
যদিও একাদশ শতিকাৰ এই মনোমোহা হিন্দু মন্দিৰটো ইউনেস্ক’ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ, তথাপিও ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা ভূমিত বাৰে বাৰে সামৰিক সংঘৰ্ষৰ সূচনা কৰা হৈছে, হাজাৰ হাজাৰ লোকক স্থানচ্যুত কৰা হৈছে আৰু বিষয়টো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আদালতলৈ অনা হৈছে। বিগত কেইমাহমানত থাইলেণ্ড পক্ষই ১০০ জনতকৈ অধিক কম্বোডিয়ান সৈনিকক হত্যা কৰা বুলি দাবী কৰিছিল। কম্বোডিয়াই ২১ জন সৈনিক নিহত, ৫০ জন সাধাৰণ নাগৰিক আহত আৰু ৩ লাখৰো অধিক লোক স্থানচ্যুত হোৱাৰ বাতৰি প্ৰকাশ কৰিছে।
এই বিবাদৰ মূল ১৯০৭ চনৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল, যেতিয়া ফৰাচী শাসনৰ সময়ত ফ্ৰান্সে এখন মানচিত্ৰ আঁকিছিল য’ত প্ৰেহ ভিহেয়াৰ মন্দিৰক কম্বোডিয়াৰ সীমান্তৰ ভিতৰত ৰখা হৈছিল। সেই সময়ত থাইলেণ্ডে এই মানচিত্ৰখনৰ প্ৰতি আপত্তি কৰা নাছিল—কিন্তু দশক দশক পিছত এই সিদ্ধান্ত দুয়োখন দেশৰ বাবে সমস্যা হৈ পৰিছিল।
থাইলেণ্ডে এতিয়া যুক্তি দিছে যে ১৯০৭ চনৰ ফ্ৰান্সৰ মানচিত্ৰখনে ১৯০৪ চনৰ এখন সন্ধিক আওকাণ কৰিছে য’ত কোৱা হৈছিল যে সীমান্ত ডাংৰেক পৰ্বতৰ প্ৰাকৃতিক জলভাগৰ ৰেখা অনুসৰি অংকন কৰিব লাগে। থাইলেণ্ডৰ বিষয়াসকলৰ মতে যদি জলভাগৰ ৰেখাৰ কথা বিবেচনা কৰা হয় তেন্তে মন্দিৰটো থাইলেণ্ডৰ ভূখণ্ডৰ ভিতৰত পৰে। দুয়োখন দেশে এতিয়া মন্দিৰটোক নিজৰ সীমাৰ ভিতৰত বুলি গণ্য কৰে।
১৯৬২ চনত আন্তৰ্জাতিক ন্যায়ালয়ে কম্বোডিয়াৰ পক্ষত ৰায়দান কৰে, মন্দিৰৰ ওপৰত নিজৰ সাৰ্বভৌমত্বক স্বীকৃতি দিয়ে। থাইলেণ্ডক নিজৰ সৈন্য প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ লগতে সেই স্থানৰ পৰা লোৱা যিকোনো সামগ্ৰী ঘূৰাই দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। এই সিদ্ধান্তই থাইলেণ্ডত ব্যাপক ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু তেতিয়াৰ পৰাই দুয়োখন দেশৰ মাজত কূটনৈতিক উত্তেজনাৰ সৃষ্টি কৰিছে।
২০০৮ চনত কম্বোডিয়াই প্ৰেহ ভিহেয়াৰ মন্দিৰক ইউনেস্ক’ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰাৰ লগে লগে পুনৰ এই বিবাদৰ সৃষ্টি হয়। থাইলেণ্ডে এই পদক্ষেপৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল, ইয়াৰ ফলত মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে থকা অঞ্চলটোৰ ওপৰত কম্বোডিয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণ বৈধ হ’ব বুলি আশংকা কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ২০০৮ চনৰ পৰা ২০১১ চনৰ ভিতৰত থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়ান সৈন্যৰ মাজত কেইবাটাও হিংসাত্মক সংঘৰ্ষ সংঘটিত হয়।যুদ্ধত মৰ্টাৰ আৰু ৰকেটৰ গুলী ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত কমেও ২০ জন লোকৰ মৃত্যু হয় আৰু হাজাৰ হাজাৰ লোক স্থানচ্যুত হয়।
এই সংঘাতৰ পিছত কম্বোডিয়াই ২০১১ চনত পুনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়ালয়ৰ (ICJ) কাষ চাপিছিল আৰু ১৯৬২ চনৰ ৰায়দানৰ স্পষ্ট ব্যাখ্যা বিচাৰিছিল। ২০১৩ চনত আইচিজেয়ে মন্দিৰটো কম্বোডিয়াৰ বুলি পুনৰ দৃঢ়তাৰে জনাইছিল আৰু থাইলেণ্ডক সেই অঞ্চলৰ পৰা বাহিনী আঁতৰাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। আদালতে লগতে ঘোষণা কৰে যে মন্দিৰটোৰ তৎক্ষণাত ঘেৰি থকা অঞ্চলটোও কম্বোডিয়াৰ সাৰ্বভৌমত্বৰ অধীনত পৰে। কিন্তু থাইলেণ্ডে ভৱিষ্যতৰ বিবাদত আইচিজেৰ অধিক হস্তক্ষেপ নাকচ কৰি কয় যে আন সকলো সীমান্ত সমস্যা দ্বিপাক্ষিক আলোচনাৰ জৰিয়তে সমাধান কৰা হ’ব।
কম্বোডিয়াৰ বাবে প্ৰেহ ভিহেয়াৰ মন্দিৰ খ্মেৰ ঐতিহ্য আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক। দেশৰ ইতিহাসৰ অন্যতম আধ্যাত্মিকভাৱে উল্লেখযোগ্য গঠন হিচাপে গণ্য কৰা হয়, ইয়াৰ প্ৰাচীন সভ্যতাৰ প্ৰমাণ। থাইলেণ্ডৰ বাবে এই বিবাদ কেৱল মাটিৰ বিবাদ নহয়। জাতীয়তাবাদী গোটসমূহে এই অঞ্চলটোক দখল কৰা ভূখণ্ড বুলি গণ্য কৰে।
