ৰাজস্থানৰ সাম্ৰাজ্যবাদী ইতিহাস আৰু বৈজ্ঞানিক ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত এক অনন্য জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান যন্ত্ৰই এতিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত শিৰোনাম দখল কৰিছে। ২৯ এপ্ৰিলত লণ্ডনৰ ছ’থেবিজত নিলামৰ বাবে ৰখা হ’ব ১৭ শতিকাৰ এটা বিৰল এষ্ট্ৰ’লেব। বিশেষজ্ঞসকলে ইয়াক সেই যুগৰ “ছুপাৰ কম্পিউটাৰ” আৰু আনকি “প্ৰাচীন স্মাৰ্টফোন” বুলিও অভিহিত কৰিছে।
এই ঐতিহাসিক বাদ্যযন্ত্ৰ দ্বিতীয় ছাৱাই মানসিংহৰ ৰাজকোষৰ অন্তৰ্গত আছিল। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত এই যন্ত্ৰ মহাৰাণী গায়ত্ৰী দেৱীৰ মালিকানাধীন আৰু পিছলৈ ব্যক্তিগত সংগ্ৰহৰ অংশ হৈ পৰে। এতিয়া প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাজহুৱা নিলামত আগবঢ়োৱা হৈছে।
কাঁহৰ এই এষ্ট্ৰ’লেব আকাৰ আৰু ক্ষমতা দুয়োটা দিশতে ব্যতিক্ৰমী। ইয়াৰ ওজন প্ৰায় ৮.২ কিলোগ্ৰাম আৰু ওখ প্ৰায় ৪৬ চেণ্টিমিটাৰ। সাধাৰণ যন্ত্ৰতকৈ ই প্ৰায় চাৰিগুণ ডাঙৰ। ইয়াৰ বিৰলতা আৰু ঐতিহাসিক তাৎপৰ্য্যৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অনুমান কৰা হৈছে যে, ই ১৫ৰ পৰা ২৫ লাখ পাউণ্ড (প্ৰায় ১৫ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা)ত বিক্ৰী কৰি পূৰ্বৰ অভিলেখ ভংগ কৰিব পাৰে।
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, এই যন্ত্ৰটো ইয়াৰ সময়ত বহু জটিল হিচাপৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা সূৰ্য্য উদয় আৰু সূৰ্যাস্তৰ সময়, তৰাৰ অৱস্থান, অট্টালিকাৰ উচ্চতা, আনকি কূপৰ গভীৰতাও জুখিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও পঞ্জিকাৰ ভিত্তিত ধৰ্মীয় অভিমুখীতা আৰু জ্যোতিষৰ হিচাপ-নিকাচৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
এই জ্যোতিষ লেবটো ১৭ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে লাহোৰৰ প্ৰখ্যাত শিল্পী কাইম মহম্মদ আৰু মহম্মদ মুকিমে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য হ’ল তৰাবোৰৰ নাম পাৰ্চী ভাষাত আৰু ইয়াৰ সংস্কৃত সমতুল্য নাম দেৱনাগৰী লিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে, যিয়ে সেই সময়ৰ বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতিৰ সংগম প্ৰতিফলিত কৰে।
এই যন্ত্ৰটোত ৯৪খন চহৰ আৰু ৩৮টা তৰাৰ বাবে অক্ষাংশ আৰু দ্ৰাঘিমাংশৰ সূচক আছে, যিবোৰ আজিও অত্যন্ত সঠিক বুলি গণ্য কৰা হয়। এই কাৰণেই বিশ্বৰ সংগ্ৰহালয় আৰু ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহকসকলে এই ঐতিহাসিক সম্পদ আহৰণৰ বাবে আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছে।
